پژوهش- حمید ضیایی پرو:
«دانشآموزان ایرانی در استفاده از IT از معلمان خود باسوادترند.»
این
را یك مقام دولتی گفته و البته با كمی تسامح میتوان آن را چنین تعمیم داد
كه بسیاری از دانشجویان ایرانی نیز در استفاده از IT از استادان خود با
سواد ترند.
امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات یك تخصص و مهارت بین رشتهای و
فرارشتهای شده است. هیچ رشته علمی نمیتواند خود را بینیاز از این
فناوری بداند؛
بهخصوص كه حتی روشهای تحقیق و پژوهش در علوم مختلف نیز با اتكای به
فناوریهای دیجیتال مانند كتابخانههای الكترونیك و نرمافزارهای تجزیه و
تحلیل اطلاعات و منابع آنلاین و ژورنالهای علمی و پژوهشی دگرگون شده است.
امروز هر دانشآموزی در منزل امكان دسترسی به اینترنت دارد و طبق آمار
موجود، بیش از 23 میلیون نفر در كشور به این فناوری دسترسی دارند.
با آمدن سرویس اینترنتی تلفن همراه كه ضریب آن بیش از 50 درصد است،
میتوان گفت حداقل نیمی از مردم ایران به اینترنت دسترسی دارند. این
فناوری توانسته شیوههای ارتباط علمی بین استاد و دانشجو و معلم و
دانشآموز را نیز تغییر دهد.
استادان و پژوهشگران در هر نقطه از ایران یا حتی جهان بهصورت آنلاین
در دسترس دانشجویان و محققان قرار دارند. بدین ترتیب محو زمان و مكان در
عرصه تحقیق و آموزش باعث شده تا آموزشهای كلاسیك در سایه سنگین
فناوریهای دیجیتال قرارگیرد.
با وجود این، باید اذعان كرد كه نظام علمی و پژوهشی ایران پا به پای
تحولات تكنولوژیك پیش نرفته است. ركود متون علمی، نبود كتابخانههای
الكترونیك تمام متن در ایران، نبود آموزشهای متدولوژیك در باره تحقیق در
محیط سایبر، ضعف پشتیبانی فنی و رایانهای و اینترنتی در محیطهای
دانشگاهی از جمله مشكلات موجود در این زمینه است.
بهعنوان مثال امروز دانشجویان ایرانی به استادان ایرانی مقیم اروپا و آمریكا راحتتر دسترسی دارند تا استادان ایرانی در داخل كشور.
همین امر باعث شده تا بسیاری از پایان نامهها و رسالههای تحقیقی
دانشگاهها با اتكا به منابع خارجی و مشاوره استادان خارجی انجام شود كه
البته یك حسن محسوب میشود. منتها این روند یك موضوع برنامهریزی شده از
سوی دانشگاهها و نظام آموزش عالی ما نبوده است، بلكه جبر دوره و زمانه
باعث این كار شده است.
وضعیت مذكور باعث ایجاد یك شكاف عمیق بین استاد و دانشجو و معلم و
دانشآموز در نظام آموزشی ایران شده و ادامه این روند میتواند صدمات
جبران ناپذیری به بدنه علمی و فناوری كشور وارد كند.
پیشنهادهایی كه برای برونرفت از این بحران میتوان ارائه كرد اجباری
شدن آموزشهای پایه كاربری رایانه و اینترنت در تمامی مقاطع دانشگاهی و
سطوح راهنمایی و دبیرستان در كشور برای معلمان، استادان، كارمندان،
دانشجویان و دانشآموزان و ارائه دروس مرتبط با روش تحقیق متكی بر امكانات
دیجیتال، رایگان كردن استفاده از اینترنت در دانشگاهها (دستوری كه
رئیسجمهوری سال قبل صادر كرد و هنوز عملی نشده است)، اجرای مواد قانون
برنامه چهارم توسعه درخصوص توسعه اینترنت و فناوری اطلاعات در محیطهای
علمی و تسریع در راهاندازی و توسعه شبكه علمی كشور است.
نكته آخر اینكه در هیچ كشوری به اندازه ایران مشتاق علم و دانش وجود
ندارد و این بهصورت بالقوه یك ظرفیت برای پیشبرد برنامههای توسعه در
ایران محسوب میشود و با استفاده از آموزشهای مجازی و دانشگاههای مجازی
میتوان این ظرفیت را به فعل تبدیل كرد. تحقق این امر منوط به توسعه
بخشهای فناوری اطلاعات در دانشگاههاست.
