۩ منظره اطلاعات ۩

برخی بر این اعتقادند كه سر بریده امام‌حسین(ع) در چنین روزی به بدن وی در كربلا ملحق شد.⁽¹⁾ جایگاه و ارزش فاصله زمانی 40روزه از هنگام وفات مومن یكی از معتقدات و باورهای كهن نزد مسلمانان به شمار می‌آید كه نشانه‌ها و بازتاب این اعتقاد را در طیف گسترده‌ای از مفاهیم گوناگون اندیشه‌اسلامی می‌توان مشاهده كرد. برای مثال كارنامه اعمال مومن را برپایه روایات 40‌روز پس از مرگ او ضمن گشایش دروازه‌های آسمان برای وی به دستش می‌دهند و اعمال نیك او هم از آن دروازه‌ها گذر می‌كند. ⁽²⁾

[ادامه مطلب...]

در معرفى آن امام،باید كتابى قطور نوشت،لیكن در اینجا فشرده‏اى از زندگى آن حضرت را مى‏خوانید:

امام حسین(ع) در سوم شعبان سال چهارم هجرى در مدینه به دنیا آمد. رسول خدا(ص) نام این فرزند زهرا(س) را«حسین» نهاد.

وى مورد علاقه شدید پیامبر خدا(ص) بود و آن حضرت درباره او فرمود:«حسین منى و انا من حسین...» و در آغوش پیامبر بزرگ شد.

هنگام رحلت رسول خدا، شش ساله بود. در دوران پدرش على بن ابى طالب(ع) نیز از موقعیت والایى برخوردار بود. علم، بخشش، بزرگوارى، فصاحت، شجاعت، تواضع، دستگیرى از بینوایان، عفو و حلم و... از صفات برجسته این حجت الهى بود.

در دوران خلافت پدرش، در كنار آن حضرت بود و در سه جنگ «جمل»، «صفین» و «نهروان» شركت داشت.

پس از شهادت پدرش كه امامت به حسن بن على(ع) رسید، همچون سربازى مطیع رهبر و مولاى خویش و همراه برادر بود. پس از انعقاد پیمان صلح،با برادرش و بقیه اهل بیت«ع» به مدینه آمدند.

با شهادت امام مجتبى(ع) در سال 49 یا 50 هجرى، بار امامت به دوش سیدالشهدا قرار گرفت. در آن دوران ده‌ساله كه معاویه بر حكومت مسلط بود، امام حسین(ع) همواره یكى از معترضین سرسخت نسبت به سیاست‌هاى معاویه و دستگیری‌ها و قتل‌هاى او بود و نامه‏هاى متعددى در انتقاد از رویه معاویه در كشتن حجر بن عدى و یارانش و عمرو بن حمق خزاعى كه از وفاداران به على(ع) بودند و اعمال ناپسند دیگر او نوشت.

در عین حال، حسین بن على(ع) یكى از محورهاى وحدت شیعه و از چهره‏هاى برجسته و شاخصى بود كه مورد توجه قرار داشت و همواره سلطه اموى از نفوذ شخصیت او بیم داشت.

با مرگ معاویه در سال 60 هجرى، یزید به والى مدینه نوشت كه از امام حسین(ع) به نفع او بیعت بگیرد. اما سید الشهدا كه فساد یزید و بى‏لیاقتى او را مى‏دانست، از بیعت امتناع كرد و براى نجات اسلام از بلیه سلطه یزید كه به زوال و محو دین مى‏انجامید، راه مبارزه را پیش گرفت.

از مدینه به مكه هجرت كرد و در پى نامه‌نگاری‌هاى كوفیان و شیعیان عراق با آن حضرت و دعوت براى آمدن به كوفه، آن امام ابتدا مسلم بن عقیل را فرستاد و نامه‏هایى براى شیعیان كوفه و بصره نوشت و با دریافت پاسخ كوفیان در بیعتشان با مسلم بن عقیل، در روز هشتم ذیحجه سال 60 هجرى از مكه به سوى عراق، حركت كرد.

پیمان‌شكنى كوفیان و شهادت مسلم بن عقیل، اوضاع عراق را نامطلوب ساخت و سیدالشهدا كه همراه خانواده، فرزندان و یاران به سوى كوفه مى‏رفت، پیش از رسیدن به كوفه در سرزمین«كربلا» در محاصره سپاه كوفه قرار گرفت.

تسلیم نیروهاى یزیدى نشد و سرانجام در روز عاشورا در آن سرزمین، مظلومانه و تشنه‌كام، همراه اصحابش به شهادت رسید.

از آن پس، كربلا كانون الهام و عاشورا سرچشمه قیام و آزادگى شد و كشته شدن وى، سبب زنده شدن اسلام و بیدار شدن وجدان‌هاى خفته گردید.

فضایل این امام شهید، بیش از آن است كه در این مختصر بگنجد، چرا كه او آویزه عرش الهى و پرورده دامن رسول خداست.

پیامبر خدا(ص) درباره‏اش فرمود: قسم به آنكه مرا بحق به پیامبرى فرستاد، حسین بن على در آسمان بزرگتر از زمین است و بر سمت راست عرش الهى نوشته است «مصباح هدى و سفینة نجاة».(1)

اى كه آمیخته مهرت با دل‏
كرده عشق تو مرا دریا دل‏

بذر عشقى كه به دل كاشته‏ام‏
جز هواى تو ندارد حاصل‏

از مى عشق تو،عاقل مجنون‏
و زخم مهر تو مجنون،عاقل‏

كربلا سر زد و پیدا شد حق‏
جلوه‏اى كردى و گم شد باطل‏

تویى آن كشتى دریاى حیات‏
هر كه را مانده جدا از ساحل‏

گر شود كار جهان زیر و زبر
نشود عشق تو از دل زایل(2)

پى‌نوشت‌ها:

1ـ سفینة البحار، ج 1، ص 257.
براى آشنایى بیشتر با آن حضرت، باید به كتاب‌هاى مفصل‌تر مراجعه كرد، از جمله:
موسوعة كلمات امام الحسین(درباره سخنان او)،
حیاة الامام الحسین بن على،
باقر شریف القرشى (در باره زندگانى او)
عوالم و بحار الأنوار(در باره فضایل او)
نفس المهموم،شیخ عباس قمى(در مقتل او)

و كتاب‌هاى فراوان دیگر.[كتابنامه عاشورا]

2ـ از مؤلف. فرهنگ عاشورا صفحه 147

به نقل از پایگاه اطلاع رسانی حوزه

امام حسین(ع) با این حركت سراسر عقلایی و منطقی توأمان با شور و شعور كه كاملا روشن و مبرهن بود، یك نسخه شفابخش را برای تمامی عرصه‌های انسانی از خود باقی گذاشت. این نسخه فقط آرمان‌گرایی یا صرف شهید شدن نبود، بلكه تركیبی از عناصری همچون منطق و عقل، حماسه و عزت و عنصر عاطفه بود.

این همان نهضتی است كه نه‌تنها برای مسلمانان بلكه برای غیرمسلمانان آزادیخواه نیز سرمشق و الگوست. مهاتما گاندی رهبر بزرگ هند نیز عاشورای حسینی را سرمشق خود قرار داد و می‌گوید: «من زندگی امام حسین(ع) آن شهید بزرگ دین اسلام را به‌دقت خوانده‌ام و توجه كافی به صفحات كربلا كرده‌ام و بر من روشن شده است كه اگر هندوستان بخواهد یك كشور پیروز باشد، باید از سرمشقی چون امام حسین(ع) پیروی كند.»

و یا ادوارد براون (مستشرق معروف انگلیسی) می‌گوید: «آیا قلبی پیدا می‌شود كه وقتی درباره كربلا سخن می‌شنود، آغشته به حزن و الم نگردد؟ حتی غیرمسلمانان نیز نمی‌توانند پاكی روحی را كه در این جنگ اسلامی در تحت لوای آن انجام گرفت، انكار كنند.»

فداكاری و ایثار، صبر و استقامت، شهادت و شجاعت، تعهد و مسئولیت، صداقت و وفاداری، قاطعیت در راه هدف، دفاع از حریم امامت، پاسداری از دین و ارزش‌ها، تولی و تبری، ستیز با ستم و ستمگران، امر به نیكی‌ها، پرهیز از زشتی‌ها، انس با قرآن، ترویج فرهنگ نماز، پرهیز از سستی و تنبلی در برابر تجاوز به ارزش‌ها، توجه به معنویات حتی در سخت‌ترین لحظات، نفی نژادپرستی، تسلیم در برابر خدا و... قطرات قلیل از دریای اندیشناك فرهنگ عاشوراست.

البته همین درس‌ها كافی است كه یك ملت را از ذلت به عزت برساند و همین درس‌ها می‌تواند جبهه كفر و فتنه را شكست دهد. همانگونه كه ملت ایران با الهام از همین درس‌های عزت‌بخش، استبداد و استعمار را به زانو درآورد و باز همین درس‌ها بود كه نقش خود را در دفاع مقدس به‌خوبی به نمایش گذاشت.

در برهه فعلی،  ما باید با تأسی به این درس‌ها و بركات برشمرده از فرهنگ عاشورا، این حماسه مقدس را برای تداوم هویت‌سازی، هنجارآفرینی و ایجاد حركت‌های اجتماعی سازنده و پیشرو به‌كار بندیم و این گوهر و اصالت فرهنگ عاشورا را به‌طور بایسته و شایسته محفوظ نماییم.

تكیه بر عاشورا تنها از بُعد شورانگیزانه و بی‌اعتنایی به هوشمندی و پویایی و شعور آگاهانه نهفته در این رخداد و بعد هم اصرار غیرعقلایی  صرف بر این شورانگیزی  موجب می‌شود برای جبران ضعف دانش به پیرایه‌بندی و آلایش‌سازی حقیقت عاشورا دست زد.

عاقلانه نیست انتظار داشت پیام این فرهنگ ژرف تمام و كمال با جاهلیت فحوای ارزشی به نسل‌های بعدی انتقال یابد و از منظر دیگر اسطوره‌ها خود توان هویت‌سازی دارند، اما تبدیل حماسه مقدس عاشورا به یك اسطوره موجب كاستن از ارزش‌های استعلایی آن می‌شود.

بار فرهنگ‌سازی حماسه عاشورا بسیار غنی‌تر از هویت‌سازی اسطوره‌هاست، از سوی دیگر اسطوره‌ها توان اندكی برای هنجارآفرینی و نهضت‌سازی دارند.حكمت فرهنگ عاشورا بیانگر آن است كه آرمانگرایی و واقع‌گرایی به‌شكلی كارساز و جهت‌بخش توأمان با یكدیگر بوده است و ورود امام حسین(ع) در صحنه عمل (واقع‌گرایی) به‌دلیل رویكرد ایشان به مجموعه‌ای از اهداف والای الهی (آرمان‌ها) است و باید بیان كنیم انقلاب اسلامی محل گره خوردن آرمان‌گرایی و واقع‌گرایی است.

رویكرد واقع‌گرایی و آرمان‌گرایی در این انقلاب حاصل تلاشی عالمانه توسط حضرت امام خمینی(ره) برای الگوپذیری از حادثه درس‌آموز عاشوراست و اكنون وظیفه داریم با حفاظت از این موازنه براساس رویكرد عقلانی مبتنی بر ایمان دینی و خرد تمدنی، كارآمدی دین را به‌منصه ظهور برسانیم و به‌نظر می‌رسد كه اكثر نزاع‌ها و بداخلاقی‌های جاری و ساری در عرصه‌های مختلف به‌ویژه مسائل سیاسی به‌دلیل بی‌توجهی به این موازنه و قربانی كردن یك رویكرد به‌نفع دیگری و یا عدم به‌كارگیری عنصر عقلانیت باشد.

ایام محرم،  فرصت مغتنمی است برای همگی ما اعم از مسئولان و مردم به‌منظور ملاحظه  و محاسبه رفتار و عملكردمان تا ببینیم به چه میزان در صراط آرمان‌ها و اهداف حقیقی جمهوری اسلامی گام برداشته‌ایم و باید بپذیریم  چنانچه بخواهیم انقلاب را در مسیر تحقق اهداف و آرمان‌های امام راحل و نیل به تمدن بزرگ اسلامی – ایرانی قرار دهیم  و نام این انقلاب بزرگ را در تاریخ جاودان‌سازیم، نیازمند حركتی آگاهانه هستیم.

این حركت آگاهانه در وهله نخست نیازمند بازشناسی دقیق شرایط امروز جامعه و به‌تبع آن برنامه‌ریزی علمی مبتنی بر ایمان دینی و خرد تمدنی و در مرحله بعد حركت پرشور توأمان با شعور و بی‌منت در جهت اجرای این اهداف است  تا به یاری خداوند به‌طور عملی التزام خود را به فرهنگ عاشورا اثبات كرده باشیم.

مسلمانان در این عید با پوشیدن بهترین پوشاک خود، پس از انجام عبادات، به دید و بازدید و جشن و سرور می‌پردازند. از جمله آیین این عید، قربانی کردن توسط زائران خانه خدا در مراسم حج واجب است.

علاوه بر این، بسیاری از مسلمانان در سراسر جهان در این روز، گوسفند، گاو یا شتری را قربانی کرده و گوشت آن را بین همسایگان و مستمندان تقسیم می‌کنند.

عید قربان كه پس از وقوف در عرفات (مرحله شناخت) و مشعر (محل آگاهی و شعور) و منا (سرزمین آرزوها، رسیدن به عشق) فرا مى‌رسد، عید رهایى از تعلقات است. رهایى از هر آنچه غیرخدایى است. در این روز حج گزار، اسماعیل وجودش را، یعنى هر آنچه بدان دلبستگى دنیوى پیدا كرده قربانى مى‌كند تا سبكبال شود.

عید قربان عید پاک‌ترین عیدها است، عید سرسپردگی و بندگی است. عید برآمدن انسانی نو از خاکسترهای خویشتن خویش است.

عید قربان عید نزدیک شدن دل‌هایی است که به قرب الهی رسیده اند. عید قربان عید بر آمدن روزی نو و انسانی نو است.

اکنون در منایی، ابراهیمی و اسماعیلت را به قربانگاه آورده‌ای، اسماعیل تو کیست؟ چیست؟ مقامت؟ آبرویت؟ موقعیتت، شغلت؟ پولت؟ خانه‌ات؟ املاكت؟ ... ؟

این را تو خود می‌دانی، تو خود آن را، او را – هر چه هست و هر که هست – باید به منا آوری و برای قربانی، انتخاب کنی، من فقط می توانم  نشانی‌ها‌یش را به تو بدهم:

آنچه تو را، در راه ایمان ضعیف می‌کند، آنچه تو را در رفتن، به ماندن می‌خواند، آنچه تو را، در راه مسئولیت به تردید می‌افکند، آنچه تو را به خود بسته است و نگه داشته است، آنچه دلبستگی‌اش نمی‌گذارد تا پیام را بشنوی، تا حقیقت را اعتراف کنی، آنچه ترا به فرار می‌خواند آنچه ترا به توجیه و تاویل‌های مصلحت جویانه می‌کشاند، و عشق به او، کور و کرت می‌کند ابراهیمی و ضعف اسماعیلی‌ات، ترا بازیچه ابلیس می‌سازد. در قله بلند شرفی و سراپا فخر و فضیلت، در زندگی‌ات تنها یک چیز هست که برای بدست آوردنش، از بلندی فرود می‌آیی، برای از دست ندادنش، همه دستاوردهای ابراهیم وارت را از دست می‌دهی، او اسماعیل توست، اسماعیل تو ممکن است یک شخص باشد، یا یک شیء، یا یک حالت، یک وضع، و حتی، یک  نقطه ضعف!

روز عید قربان، روز شادى مسلمانان. روز قبولى در جشن بندگى خداوند. اى مسلمان حج‌گزار و اى كسى كه در شكوهمندترین آیین دینى از زخارف دنیا دور شدى و به او نزدیكتر.

ایام حج را نشانه‌اى از پاكیزگى، رهایى، آزادگى، آگاهى و معنویت بدان. بدان كه زمین سراسر حجى است كه تو در آنى و باید با سادگى، وقوف در جهان درون و بیرون و قربانى كردن همه آرزوهاى پوچ دنیوى، خود را براى سفر بزرگ آماده كنى. انسان مسافر چند روزه كاروان زندگى است.

سلام بر ابراهیم، سلام بر محمد و سلام بر همه بندگان صالح خداوند.

منبع

عید فطر یكى از 2 عید بزرگ اسلامى است كه درباره آن احادیث و روایات بیشمارى گفته شده است. مسلمانان روزه‏دار كه ماه رمضان را به روزه گذرانده و از خوردن و آشامیدن و بسیارى از كارهاى مباح دیگر امتناع ورزیده‏اند، اكنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستین روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند مى‏طلبند.

روز اول ماه شوال را بدین سبب عید فطر خوانده‏اند كه در این روز، امر امساك و صوم از خوردن و آشامیدن برداشته شد و رخصت داده شد كه مؤمنان در روز افطار كنند و روزه خود را بشكنند.

فطر و فطور به معناى خوردن و آشامیدن است و گفته شده است كه به معناى آغاز خوردن و آشامیدن نیز هست. به همین دلیل است كه پس از اتمام روز و هنگام مغرب شرعى در روزهاى ماه رمضان، انسان افطار مى‏كند.

برخی از اعمال شب عید فطر

در فضیلت و ثواب عبادت و احیاى عید فطر احادیث ‏بسیاری گفته شده و روایت‏ شده است كه آن شب كمتر از شب قدر نیست. برای درک این شب عزیز انجام اعمالی از ائمه (ع) به ما سفارش شده است.

• در هنگام غروب آفتاب غسل انجام شود.
• آن شب به نماز، دعا، استغفار، درخواست از حق تعالى و بیتوته در مسجد احیا گردد.
• بعد از نماز مغرب و عشا، نماز صبح و نماز عید فطر، ذکر « الله اكبر الله اكبر، لا اله الا الله و الله اكبر الله اكبر و لله الحمد الحمد لله على ما هدانا و له الشكر على ما اولانا» گفته شود.
• زیارت امام حسین (ع)، كه فضیلت ‏بسیار دارد.
• 10 مرتبه ذكر یا دائم الفضل علی البریة یا باسط الیدین بالعطیة یا صاحب المواهب السنیة صل علی محمد وآله خیرالوری  سجیة واغفرلنا یا ذاالعلی  فی هذه العشیة، كه از اعمال شب جمعه است، گفته شود.
• 10 ركعت نماز كه در شب آخرماه رمضان اقامه می‌شود که به صورت 5 نماز 2 رکعتی، در هر رکعت بعد از حمد، سوره توحید 10 بار خوانده شود.
• بعد از نماز مغرب و نافله آن، 2ركعت نماز بجا آورده شود.
• 14ركعت نماز اقامه شود. بعد از هر 2 رکعت سلام دهد و در هر ركعت بعد از حمد، یک بار آیةالكرسی و 3 مرتبه توحید خوانده شود. براى هر ركعت، ثواب عبادت 40سال و عبادت هر كه در آن ماه روزه گرفته و نماز خوانده اعطاء می‌شود.

برخی از اعمال روز عیدفطر

• بعد از نماز صبح و نمازعید آن تكبیراتى را كه در شب عید ذکر شد، گفته شود.
• پرداخت زکات فطره پیش از نمازعید.
• انجام غسل روزعید. زمان آن بعد از طلوع فجر تا زمان به جا آوردن نمازعید است.
• برای اقامه نمازعید لباس نیکو پوشیده و از عطر استفاده نمایید.
• پیش از نماز عید، در اول روز افطار شود.
• قبل ازخروج از منزل برای نمازعید، دعایی را که از امام علی (ع) روایت شده خوانده شود.
• اقامه نمازعید.
• زیارت امام حسین (ع).
• دعاى ندبه خوانده شود.

نماز عید فطر

وقت نماز عید فطر از اول آفتاب روز عید است تا ظهر. در عید فطر مستحب است بعد از بلند شدن آفتاب، افطار شود و زكات فطره داده شود و بعد از آن نماز عید بجا آورده شود.

نماز عید فطر 2 ركعت است كه در ركعت اول بعد از خواندن حمد و سوره باید 5 تكبیر بگوید، و بعد از هر تكبیر 1 قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم تكبیرى بگوید و به ركوع رود و 2 سجده بجا آورد و برخیزد، و در ركعت دوم چهار مرتبه تكبیر بگوید و بعد از هر تكبیر قنوت بخواند و تكبیر پنجم را بگوید و به ركوع رود و بعد از ركوع دو سجده كند و تشهد بخواند و نماز را سلام دهد. در قنوت نماز عید هر دعا و ذكرى بخوانند كافى است.

نماز عید، سوره مخصوصى ندارد، ولى بهتر است كه در ركعت اول آن سوره شمس  و در ركعت دوم سوره غاشیه را بخوانند، یا در ركعت اول سوره سبح اسم و در ركعت دوم سوره شمس را بخوانند.

مستحب است در نماز عید بر زمین سجده كنند و در حال گفتن تكبیرها دست‌ها را بلند كنند و نماز را بلند بخوانند.

منبع مورد استفاده برای این مدخل

هنگامى كه رسول خدا (ص) به مدینه رسید در خانه ابوایوب انصارى منزل گزید؛ جایى كه شتر وى آنجا خوابید.

زمین مسجد النبى از آنِ دو یتیم بود و در آنجا خرما خشك مى‏كردند. رسول خدا (ص) آن را به مبلغ ده دینار از ولىّ دو طفل خریدند و مسجد را در آن ساختند.

مساحت زمین در آن روز حدود 2071 متر مربع بوده است. صحن مسجد را با ریگ سیاه فرش كردند و دیوارها را با خشت و گل بالا بردند.

در ساختن بناى این مسجد شخص پیامبر (ص) شركت داشتند. سقف قسمتى از مسجد را با شاخ و برگ درخت خرما پوشانیدند و از تنه درخت خرما براى ستون‏هاى آن استفاده كردند.

سه در از جانب شرق، غرب و جنوب براى آن قرار دادند. قبله نخستین مسلمانان مسجد الاقصى بود كه بعداً به سمت خانه كعبه تغییر یافت. مساحت مسجد النبى در سال‏هاى اخیر به حدود یك صد هزار متر رسیده است.

صُفّه‏

در داخل مسجد النبى صفه یا ایوانچه مانندى آماده ساخته بودند كه مهاجران بى‏سر پناه در آن جا به سر مى‏بردند. اینان همان دسته از مسلمانان‏اند كه به «اصحاب صُفه» معروف گشتند.

پیش از آن كه قبله از بیت المقدس به طرف كعبه تغییر كند محراب رسول خدا (ص) در ناحیه شمال مسجد بود. پس از تغییر قبله به دستور پیامبر، آن قسمت را مسقف كردند و آن مكانى براى استراحت و سكونت مسلمانان مهاجر و بى پناه گردید كه در توسعه مسجد در سال هفتم هجرى داخل مسجد قرار گرفت.

آنچه امروزه به صفه معروف است، روزگارى «دكة الاغوات» و جایگاه خواجه‏‌هاى حرم بوده كه وظیفه‏ حراست و خدمتگزارى حرم را به عهده داشته‏اند.

خانه‌‏هاى زنان پیغمبر(ص) كه به صورت حجره‏هایى بود، در سه طرف شمال، جنوب و شرق مسجد قرار داده شد و چون آن حضرت به جوار پروردگار شتافت، ایشان را در حجره عایشه كه در كنار مسجد بود به خاك سپردند.

روضه نبوى در ناحیه جنوب شرقى (رو به سوى قبله) مسجد، یعنى مسافت میان قبر پیغمبر (ص) و منبر آن حضرت است كه طول آن 22 متر و عرض آن 15 متر مى‏باشد.

در محدوده روضه، مرقد مطهر، منبر و محراب واقع است. پیامبر (ص) فرمود: «میان منبر و خانه من باغى است از باغ‏هاى بهشت.»

منبر در سمت غربى محراب مسجد، منبرى است از سنگ مرمر در كمال زیبایى كه سلطان مراد سوم آن را در محرم‏ سال 998 هجرى به مسجد هدیه كرد و آن را به جاى منبر قایتباى قرار دادند كه در جایگاه منبر پیامبر (ص) گذاشته شده است.

محراب جایگاه نماز پیامبر (ص) مى‏باشد. در زمان آن حضرت ‏چیزى ‏به‏نام‏ محراب‏ وجودنداشت، درجریان توسعه مسجد در زمان ولید بن عبدالملك اموى، در محل نماز پیامبر (ص) محرابى ساخته شد.

این محراب در طول زمان دگرگونى‏ها را تحمل كرده و بناى فعلى آن از دوره سلطان اشرف قایتباى از سلاطین مملوكى مصر، باقى مانده است.

ستون‏هاى مسجد نبوى‏ در مسجد نبوى ستون‏هایى است كه هر یك نامى خاص دارد.

هشت ستون از زمان پیامبر (ص)هنوز در مسجد باقى است كه با رنگ سفید مشخص شده‏اند كه عبارتند از:

• ستون مُخَلَّقه: این ستون بر جایى نهاده شده كه تنه درخت خرمایى كه پیامبر (ص) به هنگام ایراد خطبه بر آن تكیه مى‏كرد، در آنجا بوده است و پس از آن كه براى آن حضرت منبرى ساختند از آن ستون ناله‏اى برخاست و به‏ همین دلیل به آن ستون «حنّانه» مى‏گفتند.
• ستون توبه: آن را ستون ابولبابه نیز مى‏نامند پس از شكست بنوقریظه ابولبابه به خاطر گناهى كه مرتكب شد، مورد بى توجهى پیامبر (ص) و یاران آن حضرت قرار گرفت و سرانجام خود را به ستون مسجد بست تا آن كه آیه‏اى در پذیرفته شدن توبه او به رسول خدا (ص) نازل گردید.

• ستون مَحرَس: در كنار این ستون، على (ع) مى‏ایستاد و از رسول خدا(ص) محافظت مى‏كرد. این ستون را به نام استوانه على (ع) نیز مى‏شناسند. زیرا جایگاه نماز آن حضرت بوده است.
• ستون وُفُود: در كنار این ستون رسول اللَّه (ص) با سران قبایل و هیأت‏هاى نمایندگى و سیاسى دیدار كرده و آنان را به حضور مى‏پذیرفتند.
• ستون سریر: رسول خدا (ص) در كنار این ستون تختى از شاخه‏هاى خرما مى‏گذاشت و شب بر روى آن استراحت مى‏كرد.
• مقام‏ جبرئیل امین: جبرئیل در این مكان خدمت رسول اللَّه(ص) مشرف مى‏شده است.

زمانى كه مسجد النبى ساخته شد، سه در براى ورود و خروج مردم ساختند، برخى از اصحاب نیز در حاشیه مسجد خانه ساخته و درى به درون مسجد باز كردند.

در سال سوم هجرت، قبل از غزوه احد، به دستور پیامبر (ص) همه درهاى خانه‏ها به جز در خانه على (ع) به مسجد بسته شد.

تعداد درهاى مسجد در امتداد زمان تغییراتى یافته است مشهورترین آنها عبارتند از:

• باب الرحمه
• باب جبرئیل
• باب السلام
• باب النساء

مسجد النبى هم اكنون 7 در دارد. مناره‏هاى مسجد در توسعه زمان ولید بن عبدالملك بر چهار گوشه مسجد النبى چهار مناره ساخته شد، پس از آن مناره دیگرى نیز ساخته شد كه مناره اصلى مسجد عبارت بود از:

مناره‏هاى سلیمانیه، مجیدیه كه در دو سوى ضلع شمالى قرار داشت و مناره‏هاى قایتباى و باب السلام كه در دو سوى ضلع جنوب شرقى و ضلع غربى مسجد واقع بود.

در افزوده‏هاى جدید مسجد، 6 مناره دیگر ساخته شده و بدین ترتیب مجموع آنها به 10 عدد مى‏رسد.

قبرستان بقیع:

قبرستان بقیع قدیمى‏ترین و شناخته‏ترین قبرستان در اسلام است. آن را «بقیع غرقد» نیز مى‏نامند.

این قبرستان در ناحیه شرقى مدینه واقع شده است. مزار امام حسن مجتبى(ع)، امام سجاد(ع)، امام محمد باقر(ع) و امام جعفر صادق(ع) و به قولى حضرت زهرا (س) در آن جاست.

قبر ابراهیم، رقیه، ام كلثوم و زینب برخى از فرزندان رسول خدا (ص) در آنجاست. فاطمه بنت اسد مادر امیر مؤمنان (ع)، عباس بن عبدالمطلب عموى پیامبر(ص)، زینب فرزند خزیمه، ریحانه، ماریه قبطیه، زینب بنت جحش، ام حبیبه، حفصه، سوده، صفیه، جویریه، عایشه و ام سلمه همسران رسول خد (ص) نیز در آنجا مدفونند.

چهره‏هاى سرشناس دیگرى چون: محمد حنفیه، فرزند امیر مؤمنان (ع) برادر آن حضرت، عبداللَّه بن جعفر همسر حضرت زینب ، اسماعیل فرزند امام صادق (ع)، عاتكه، صفیه عمه‏هاى رسول خدا(ص) و بسیارى از صحابه و تابعین و علما در بقیع مدفون هستند.

مساجد مدینه‏

در مدینه مساجد فراوانى وجود دارد كه برخى از آنها عبارتند از:

• مسجد قبا
  قبا دهكده‏اى بوده در دو مایلى مدینه كه مقارن هجرت پیامبر (ص) به این شهر، طایفه بنى عمرو بن عوف در آن‏ سكونت داشتند.
  پیامبر (ص) پس از ورود به مدینه با كمك اصحاب و یارانش اولین مسجد را كه به قبا نامگذارى شد در همین مكان ساختند.
  مساحت تقریبى مسجد و بناهاى جانبى مربوط به آن به 13500 متر مربع می‌رسد و به شكل زیبایى ساخته شده است. در این مسجد جاى 20000 نمازگزار وجود دارد و 4 مناره با 47 متر طول، دارد.
• مسجد قبلتین
  این مسجد در فاصله 5/3 كیلومترى مسجد النبى (ص) در شمال غربى مدینه قرار دارد و در ماه شعبان، سال دوم از هجرت، هنگامى كه پیغمبر(ص) نماز ظهر را مى‏خواندند آیه «فَلَنُوَلِّیَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَ» نازل و آن حضرت براى نماز روى خود را از بیت المقدس به طرف كعبه برگرداندند.
  در این مسجد، به یاد بود این تغییر، دو محراب به سوى قبله نخستین و قبله دوم ساخته بودند و در نوسازى اخیر آنها را برداشته‏اند.
  مساحت مسجد در بازسازى سال 1408 قمری به 3920 متر مربع رسید.
• مسجد جمعه
  ‏ پس از مسجد قبا، این مسجد از جهت تاریخى دومین مسجد است. پیامبر (صآله پس از حركت از قبا به طرف مدینه در محله‏اى كه خاندان بنى عمرو بن عوف ساكن بودند روز جمعه فرود آمدند و اولین نماز جمعه را در آنجا اقامه كردند سپس جاى آن مسجدى ساخته شد. این مسجد در سال 1412 توسط دولت سعودى در مساحت 1630 متر بازسازى شد. مسجد فضیخ‏ این مسجد در انتهاى شارع العوالى واقع شده و از مساجد تاریخى و معروف است. فضیخ درخت خرما است و از آنجا كه در محل این مسجد درخت خرما بوده به این اسم نامیده شده است، نام دیگر آن مسجد رد شمس مى‏باشد. این مسجد اخیراً تخریب گردیده و احتمال دارد بناى جدیدى در آن احداث گردد.
• مسجد فتح‏
  این مسجد در شمال غربى مدینه در دامنه كوه سلع بر بلندى قرار دارد. در این مكان بود كه رسول خدا (ص) در جنگ خندق از خداوند طلب فتح و پیروزى كرد و خداوند دعاى آن حضرت را مستجاب نمود و مشركان شكست خوردند.
  پس از آن روى این تپه مسجد فتح را بنا نهادند. بناى فعلى مسجد فتح كه مربوط به سال 1270 قمرى است حدود 24 متر مربع و ارتفاع آن 5/4 متر مى‏باشد.
• مسجد على (ع)
  ‏ این مسجد در جنوب مسجد فتح و مشرف بر وادى بطحان است. در مدت محاصره شهر مدینه در جنگ احزاب امیر المؤمنین (ع) در آن به عبادت مى‏پرداخته است.
  در نزدیكى این مسجد، مسجد دیگرى است كه به نام مسجد فاطمه (س) معروف است و همراه با مساجد فتح، سلمان، ابوبكر، عمر و مسجد قبلتین به نام مساجد سبعه معروف‏اند.
• مسجد شجره‏
  این مسجد در فاصله یك فرسنگ و نیم از مدینه قرار داشته كه اكنون با گسترش شهر، این مسافت كمتر شده است.
  چون درختی در كنار مسجد بوده، این مسجد به نام «شجره» معروف گردیده است. اهمیت این مسجد بیشتر در آن است كه رسول خدا (ص) در عمره حدیبیه، عمرة القضاء و در حجة الوداع، در آنجا محرم شد.
  حاجیان ایرانى كه پیش از اعمال عمره به مدینه مى‏روند، در مسجد شجره احرام مى‏بندند. این مسجد در سال‏هاى پیش بسیار محقر و خالى از نظافت بود.
• مسجد مباهله‏
  مسجدى را كه به نام «مسجد مباهله» نشان مى‏دهند، نماینده رویدادى تاریخى و بزرگ است.
  مباهله در لغت بر یكدیگر نفرین و لعنت كردن است. در سال دهم هجرت گروهى از ترسایان نجران‏ (ناحیه‏اى در یمن در جنوب عربستان) نزد حضرت رسول (ص) آمدند و درباره عیسى (ع) با او گفتگو كردند.
  رسول خدا (ص) فرمود: عیسى بنده خدا و كلمه او بود كه آن را بر مریم القا فرمود. گفتند چگونه ممكن است انسانى بى‌پدر به دنیا آید؟ قرآن در این باره نازل شد كه مَثَل عیسى، مثل آدم است.
  چون گفتگو دراز گردید رسول خدا (ص) به حكم خدا فرمود: ما و شما پسران، زنانمان و خودمان مباهله مى‏كنیم تا دروغگویان مشمول لعنت الهى گردند.
  در آن روز كه بیست و چهارم و به قولى بیست و یكم ذوالحجه بود، رسول خدا با على مرتضى و فاطمه زهرا و حسن و حسین علیهم السلام براى مباهله بیرون شدند.
  ترسایان چون شكوه و جلال آن بزرگواران را دیدند، ترسیدند و از مباهله چشم پوشیدند و با رسول خدا (ص) مصالحه كردند و جزیه پذیرفتند